ცრურწმენა შავი კატის შესახებ – როგორ „იცავენ თავს“ სხვადასხვა ქვეყნებში
მითი იმის შესახებ, რომ შავი კატა უბედურებას მოასწავებს, საუკუნეებს ითვლის და სხვადასხვა ეპოქისა და კულტურის შიშებსა და წარმოდგენებს უკავშირდება. მიუხედავად იმისა, რომ დღეს ეს რწმენა ბევრისთვის მხოლოდ ცრურწმენად აღიქმება, მისი ფესვები საკმაოდ ღრმაა.
ყველაზე გავრცელებული ვერსიით, ნეგატიური დამოკიდებულება შავი კატების მიმართ შუა საუკუნეების ევროპაში ჩამოყალიბდა. ამ პერიოდში შავი ფერი სიბნელესთან, სიკვდილთან და „ბოროტ ძალებთან“ ასოცირდებოდა, ხოლო კატებს — განსაკუთრებით კი შავს — ხშირად ჯადოქრობასთან აკავშირებდნენ. არსებობდა რწმენა, თითქოს ჯადოქრებს შავი კატები თან ახლდათ ან თავადაც შეეძლოთ კატად გადაქცევა. ამის გამო შავი კატა საფრთხის, წყევლისა და უბედურების სიმბოლოდ იქცა.
მითის გაძლიერებას ხელი შეუწყო ეპიდემიებმაც. შავი ჭირის გავრცელებისას ადამიანები ცდილობდნენ უბედურების მიზეზის პოვნას და ხშირად ცხოველებს ადანაშაულებდნენ. თუმცა, კატების განადგურებამ მღრღნელების რაოდენობის ზრდა გამოიწვია, რაც დაავადებების გავრცელებას კიდევ უფრო უწყობდა ხელს, თუმცა ცრურწმენა ამით არ შესუსტებულა.
საინტერესოა, რომ ეს წარმოდგენა უნივერსალური არ ყოფილა. მაგალითად, ძველ ეგვიპტეში კატები წმინდა ცხოველებად მიიჩნეოდნენ, ხოლო იაპონიასა და შოტლანდიის გარკვეულ რეგიონებში შავი კატა პირიქით — კეთილდღეობისა და წარმატების მომტან ნიშნად ითვლებოდა. მეზღვაურებსაც სჯეროდათ, რომ შავი კატა მშვიდობიან მოგზაურობას უზრუნველყოფდა.
დღეს მეცნიერება და თანამედროვე კულტურა ერთხმად თანხმდება, რომ შავი კატა არაფრით განსხვავდება სხვა კატებისგან და უბედურება არ მოაქვს. ეს მითი კი უფრო ადამიანის შიშების, უცოდინარობისა და ისტორიული გარემოებების შედეგია, ვიდრე რეალობა. მიუხედავად ამისა, ცრურწმენა ჯერ კიდევ ცოცხლობს და ხშირად სწორედ შავი კატები ხდებიან უსაფუძვლო შიშისა და სტერეოტიპების მსხვერპლი.
როგორ „იცავენ თავს“ შავი კატისგან სხვადასხვა ქვეყნებში — უცნაური ცრურწმენები მსოფლიოში
საქართველოში ფართოდ გავრცელებულია ცრურწმენა, რომლის მიხედვითაც, თუ შავმა კატამ ადამიანს გზაზე გადაურბინა, ის „დაითარსება“. ამ დროს ბევრი ავტომატურად ჩერდება, გვერდს უვლის ცხოველს ან ელოდება, სანამ ვინმე სხვა პირველი გაივლის გზას. მსგავსი რწმენები სხვა ქვეყნებშიც არსებობს, თუმცა მათთან დაკავშირებული „დაცვის“ მეთოდები ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.
გერმანია
გერმანულ “ფოლკლორში” მნიშვნელობა აქვს მიმართულებას: თუ შავი კატა მარცხნიდან მარჯვნივ გადაგირბენს , ეს ცუდ ნიშნად ითვლება, ხოლო საპირისპირო მიმართულება წარმატებას უკავშირდება. ზოგიერთ რეგიონში ადამიანები უბრალოდ ჩერდებიან და რამდენიმე წამს ელოდებიან, რათა „ცუდი ენერგია განეიტრალდეს“.
იტალია
იტალიაში შავი კატა ტრადიციულად უბედურებასთან ასოცირდება, განსაკუთრებით თუ ის გზაზე გადაგირბენს. ძველად არსებობდა რწმენა, რომ ასეთ დროს ადამიანს უკან უნდა დაეხია რამდენიმე ნაბიჯით ან გზის მიმართულება შეეცვალა.
საფრანგეთი
ფრანგულ ხალხურ ცრურწმენებში შავი კატა ორმაგ სიმბოლოდ აღიქმება. ზოგიერთ რეგიონში მიაჩნიათ, რომ თუ კატამ ადამიანს გზა გადაუჭრა, მიწაზე პატარა ქვა ან მონეტა უნდა დააგდოს — მიიჩნევა, რომ ამგვარად ცუდ ნიშანს „განეიტრალებს“ და უბედურებას თავიდან იცილებს.
ბრიტანეთი
ბრიტანეთში საპირისპირო წარმოდგენა არსებობს — შავი კატა ხშირად კარგ ნიშნად მიიჩნევა. ძველი ცრურწმენის მიხედვით კი, თუ ვინმე მაინც შიშობს, საკმარისია კატას მშვიდად შეხედოს და გზა ჩვეულებრივ გააგრძელოს; ითვლება, რომ უბედურების განცდას თავად შიში წარმოშობს.
იაპონია
იაპონურ ტრადიციაში შავი კატა განსაკუთრებით ქალებისთვის წარმატებისა და კეთილდღეობის სიმბოლოდ ითვლება. აქ „დაცვა“ საერთოდ არ არსებობს, რადგან კატასთან შეხვედრა დადებით მოვლენად აღიქმება და ხშირად იღბლის ნიშნადაც კი მიიჩნევა.
აშშ
ამერიკაში ცრურწმენები ევროპული ტრადიციებიდან მოდის, თუმცა თანამედროვე საზოგადოებაში ისინი უფრო იუმორის დონეზეა დარჩენილი. ზოგიერთ ადამიანს დღემდე სჯერა, რომ შავი კატის შემდეგ სამჯერ უნდა გადააფურთხოს ან თითები გადაიჯვარედინოს, თუმცა ეს უფრო ძველი ცრურწმენის გადმონაშთია, ვიდრე რეალური ქცევა.
საერთო ჯამში, შავი კატის მიმართ შიში თითქმის ყველგან ადამიანის კულტურულ მეხსიერებასა და შუა საუკუნეების წარმოდგენებს უკავშირდება. საინტერესოა, რომ სადაც კატას არ ებრძვიან და არ გაურბიან, იქ ის წარმატებისა და დაცვის სიმბოლოდაც კი იქცა — ეს რწმენები ადამიანის კულტურულ გამოცდილებას ასახავს და არა თავად ცხოველის ბუნებას.