ქორწინება ერთი საათით – რა არის „სიგე“ და რატომ არსებობს ეს პრაქტიკა
ირანი მსოფლიოში ერთ-ერთი იმ ქვეყანათაგანია, სადაც შიიტური ისლამური სამართლის გარკვეული ნორმები სახელმწიფო კანონმდებლობის ნაწილადაც არის ქცეული. ერთ-ერთი ყველაზე განხილვადი პრაქტიკა სწორედ დროებითი ქორწინებაა, რომელსაც ირანში „სიგე“ ეწოდება.
რას ნიშნავს “სიგე”
“სიგე” არის ქორწინების ფორმა, რომელიც წინასწარ განსაზღვრული ვადით იდება. ხელშეკრულებაში იწერება, რამდენ ხანს გაგრძელდება ქორწინება — ეს შეიძლება იყოს რამდენიმე საათი, დღე, თვე ან თუნდაც რამდენიმე წელი. ასევე განსაზღვრულია ქალისთვის გადასაცემი მაჰრი — საჩუქარი ან თანხა, რომელიც ქორწინების პირობების ნაწილია.
ვადის დასრულების შემდეგ ქორწინება ავტომატურად მთავრდება და განქორწინება საჭირო აღარ არის. თუმცა, ისევე როგორც მუდმივი ქორწინების შემთხვევაში, “სიგე” რელიგიური წესით ფორმდება.
რელიგიური საფუძველი
დროებითი ქორწინება დაშვებულია შიიტურ ისლამში, რომლის მიმდევართა უმრავლესობა სწორედ ირანში ცხოვრობს. შიიტი თეოლოგების მიხედვით, სიგე ისტორიულად წარმოიშვა ადრეულ ისლამურ საზოგადოებაში და მისი მიზანი იყო, რომ ადამიანებს ჰქონოდათ ურთიერთობის ლეგალური ფორმა მაშინ, როცა მუდმივი ქორწინება შეუძლებელი იყო.
სუნიტურ ისლამში, რომელიც მუსლიმური სამყაროს დიდ ნაწილშია გავრცელებული, ეს პრაქტიკა მოგვიანებით აკრძალეს. სწორედ ამიტომ “სიგე” განსაკუთრებით ასოცირდება ირანთან და ზოგიერთ სხვა შიიტურ საზოგადოებასთან.
როგორ გამოიყენება პრაქტიკაში
ირანში “სიგე”-ს სხვადასხვა მიზეზით იყენებენ.
ზოგ შემთხვევაში ის ახალგაზრდებისთვის არის გზა, რომ ერთმანეთი უკეთ გაიცნონ, სანამ მუდმივ ქორწინებას გადაწყვეტენ. ირანულ საზოგადოებაში დაუქორწინებელი ქალისა და მამაკაცის თავისუფალი შეხვედრა ხშირად მკაცრად რეგულირდება, ამიტომ დროებითი ქორწინება ზოგჯერ სოციალური შეზღუდვების გვერდის ავლის ფორმადაც იქცევა.
სხვა შემთხვევებში “სიგე” გამოიყენება განქორწინებული ან დაქვრივებული ქალების სოციალური და ეკონომიკური მხარდაჭერისთვის. ისტორიულად ეს პრაქტიკა სწორედ ქალის ფინანსური დაცვის ერთ-ერთ მექანიზმად განიხილებოდა.
დებატები და კრიტიკა
თანამედროვე ირანში “სიგე” ხშირად ხდება საზოგადოებრივი დისკუსიის საგანი. ზოგიერთი მკვლევარი და უფლებადამცველი მიიჩნევს, რომ პრაქტიკაში ის ზოგჯერ პროსტიტუციას ემსგავსება, რადგან ხელშეკრულებაში გათვალისწინებულია ფინანსური ან მატერიალური კომპენსაცია.
ამავე დროს, შიიტი სასულიერო პირები ამ შეფასებას არ ეთანხმებიან. მათი განმარტებით, “სიგე” არის ქორწინების კანონიერი ფორმა, რომელიც მკაფიო რელიგიურ წესებსა და ვალდებულებებს ეფუძნება.
თანამედროვე ირანის რეალობა
დღეს ირანში “სიგე” ოფიციალურად ლეგალურია და შიიტური რელიგიური სამართლის ნაწილად ითვლება. თუმცა, მისი გამოყენება ერთგვაროვანი არ არის — ზოგიერთისთვის ეს ტრადიციული რელიგიური პრაქტიკაა, სხვებისთვის კი სოციალური პრობლემების სიმპტომი.
ამიტომ “სიგე” ირანული საზოგადოების ერთ-ერთ ყველაზე სადავო და რთულად გასაგებ ინსტიტუტად რჩება — ტრადიციის, რელიგიისა და თანამედროვე სოციალური რეალობის გადაკვეთის წერტილში.