ასტრონომები: მზე იმაზე მეტად იცვლება, ვიდრე აქამდე გვეგონა
მზე, რომელიც დედამიწაზე სიცოცხლის მთავარი ენერგიის წყაროა, იმაზე უფრო ცვალებადი აღმოჩნდა, ვიდრე მეცნიერებს აქამდე ეგონათ. ახალი კვლევის მიხედვით, ვარსკვლავის შიდა სტრუქტურა მზის აქტიურობის თითოეულ ციკლში მცირედ, თუმცა შესამჩნევად იცვლება.
ასტრონომებმა შეისწავლეს მზის დაკვირვების 40 წელზე მეტი ხნის მონაცემები და დაადგინეს, რომ აქტიურობის ციკლების მინიმალური ფაზებიც ერთმანეთისგან განსხვავდება. მიუხედავად იმისა, რომ ამ პერიოდებში მზის ზედაპირზე ნაკლები ლაქა ჩნდება და მაგნიტური ველები სუსტდება, შიდა პროცესები თითოეულ ციკლში ოდნავ განსხვავებული მახასიათებლებით ხასიათდება.
მზე დაახლოებით 11-წლიან აქტიურობის ციკლს გადის. ამ დროის განმავლობაში ის გადადის აქტიური ფაზიდან — როდესაც მზის ლაქები და ენერგიული პროცესები მრავლად ჩნდება — შედარებით მშვიდ პერიოდამდე. თუმცა ახალი კვლევა აჩვენებს, რომ ეს所谓 მშვიდი ფაზებიც ერთნაირი არ არის.
კვლევის ფარგლებში მეცნიერებმა შეისწავლეს მზის შიგნით წარმოქმნილი მცირე ვიბრაციები, რომლებიც ხმოვანი ტალღების მოძრაობით წარმოიქმნება. ეს ტალღები მზის შიდა ფენებში ვრცელდება და მათი ანალიზით შესაძლებელია იმის დადგენა, რა პროცესები მიმდინარეობს ვარსკვლავის ზედაპირის ქვეშ.
მკვლევრები განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდნენ ე.წ. ჰელიუმის „ანომალიას“ — ეფექტს, რომელიც ჩნდება მაშინ, როდესაც მზის შიგნით არსებული ჰელიუმი ორმაგად იონიზდება. ეს პროცესი გავლენას ახდენს ხმოვანი ტალღების გავრცელებაზე და მეცნიერებს საშუალებას აძლევს განსაზღვრონ, როგორ იცვლება მზის შიდა სტრუქტურა.
მკვლევრებმა შეისწავლეს მზის ოთხი სხვადასხვა ციკლი და აღმოაჩინეს, რომ განსაკუთრებით განსხვავებული პირობები დაფიქსირდა 2008–2009 წლებში — 23-ე და 24-ე ციკლებს შორის არსებულ ერთ-ერთ ყველაზე მშვიდ პერიოდში.
ამ ფაზაში ჰელიუმის აღნიშნული „ანომალია“ სხვა პერიოდებთან შედარებით უფრო ძლიერი აღმოჩნდა. გარდა ამისა, დაფიქსირდა ხმოვანი ტალღების უფრო მაღალი სიჩქარე და შედარებით სუსტი მაგნიტური ველები.
ბირმინგემის უნივერსიტეტის ასტროფიზიკოსის, ბილ ჩაპლინის თქმით, მეცნიერებმა პირველად შეძლეს მკაფიოდ დაედგინათ, როგორ იცვლება მზის შიდა სტრუქტურა ერთი ციკლის მინიმუმიდან მეორემდე.
მისი განმარტებით, განსაკუთრებით მშვიდ პერიოდებს შეუძლია მზის შიდა ფენებში გაზომვადი კვალი დატოვოს — რაც მეცნიერებს საშუალებას აძლევს უკეთ შეისწავლონ ვარსკვლავის შიდა დინამიკა.
კვლევის ავტორები აღნიშნავენ, რომ ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანია კოსმოსური ამინდის უკეთ გასაგებად. მზის ძლიერ ამოფრქვევებს შეუძლია გამოიწვიოს ელექტროენერგიის სისტემების შეფერხება, საკომუნიკაციო ქსელების პრობლემები და სატელიტების დაზიანებაც კი.
ამ მიზეზით მზის შიდა პროცესების უკეთ შესწავლა თანამედროვე ტექნოლოგიური ცივილიზაციისთვის მნიშვნელოვან პრაქტიკულ მნიშვნელობასაც ატარებს.
კვლევის შედეგები გამოქვეყნებულია ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალში „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society“.